ذهن تحت تأثیر سه گونا (ساتوا، راجاس، تاماس) قرار دارد و نیاز به مراقبت مشابه بدن دارد. نظارت بر ذهن با تمرین دروننگری و ایجاد آگاهی از وضعیت روانی انجام میشود. این تمرین، بخشی از راجا یوگا است و به ما کمک میکند تا تأثیر افکار و احساسات را بر ذهن و بدن خود بشناسیم. برای این کار، با نشستن در یک مکان آرام و تمرکز بر تنفس، میتوانیم به ماهیت افکار خود پی ببریم و از ورود افکار منفی جلوگیری کنیم. این آگاهی موجب آرامش و سلامت ذهنی میشود.
سه گونا یا سه کیفیت ذهن شامل ساتوا (هماهنگی و وضوح)، راجاس (حرکت و آشفتگی)، و تاماس (اینرسی و تضاد) هستند که بر سلامت روان تأثیر میگذارند. ذهن بهطور ذاتی ساتویک است، اما تجربه افکار و احساسات منفی یا رژیم غذایی ناسالم میتواند آن را به سمت راجاسیک یا تاماسیک تغییر دهد. یوگا و آیورودا با تمریناتی مانند مدیتیشن، پرانایاما و آساناها، ساتوا را افزایش داده و ذهن را به حالت آرامش و وضوح بازمیگردانند. غلبه ساتوا بر ذهن موجب سلامت روانی و مثبتاندیشی میشود، در حالی که غلبه راجاس یا تاماس منجر به آشفتگی یا بیحالی میگردد.
